XƏBƏR AXIŞI

Azərbaycan İslam Hərbi Alyansına üzv olmalıdırmı? - Politoloq rəyi

  • 18 nəfər oxuyub

Xarici İşlər Nazirliyi Azərbaycanın İslam Hərbi Alyansına daxil olması barədə razılıq qərarı verməsi ilə bağlı Pakistan mediasında yayılan xəbəri təkzib edib. Lakin bu mövzu hələ də politoloqlar tərəfindən müzakirə olunur.


Azərbaycanın bu alyansa daxil olmasını dəstəkləyən politoloq Elxan Şahinoğlu bildirib ki, nazirlik təkzibi Azərbaycan mətbuatına yayır, lakin bunu ilk yayan xarici mətbuata heç bir təkzib mətni göndərmir: "Təkzibə baxmayaraq, yayılan xəbər Azərbaycanda İslam Hərbi Alyansa marağı artırıb. İslam Hərbi Alyansının yaradılmasını ilk dəfə 2005-ci ildə Malayziyanın o vaxtkı baş naziri Mahatir Muhammad təklif edib. Səudiyyə Ərəbistanı Yaxın Şərqdəki vəziyyətdən çıxış edərək mövzunu aktuallaşdırıb. Hətta belə xəbərlər də yayılır ki, İslam Hərbi Koalisiyasının rəhbərliyinə Pakistanın ordu komandanı Rahil Şərif gətirilib. Digər tərəfdən bildirilir ki, İslam Hərbi Alyansının NATO koalisiyasına ekvivalent təşkilat olması nəzərdə tutulur. Əslində bu prosesə bir il əvvəl start verilib. Əgər bir il əvvəl koalisiyada dünyadakı 57 müsəlman ölkəsindən 37-si iştiraka razılıq vermişdisə, indi qurumun üzvləri 5 ölkə artıb. Koalisiyanın hərbi qərargahının Səudiyyə Ərəbistanın Ər-Riyad şəhərində yerləşdirilməsi nəzərdə tutulub. Bu qərargahın terrora qarşı birgə mübarizəni koordinasiya edəcəyi planlaşdırılıb. Azərbaycana yeni koalisiyaya üzvlük dəvəti də elə bir öncə Səudiyyə Ərəbistanından gəlib. Bu ölkənin xarici işlər naziri Adel əl-Cubeyir hələ bir il əvvəl azərbaycanlı həmkarı Elmar Məmmədyarova zəng edərək onunla bu mövzunu müzakirə edib. Rəsmi Bakı o zaman konkret cavab verə bilməyib. Ancaq görünür vaxt keçdikcə koalisiyanın başında dayanan ölkələr cavabla bağlı rəsmi Bakını tələsdirirlər”.


Politoloq qeyd edib ki, rəsmi Bakı İslam Hərbi Alyansına üzvlük məsələsində 3 amili nəzərə alır: "İlk amil Rusiyanın reaksiyasıdır. Bir il əvvəl mövzu ilə bağlı mətbuat konfransında suala cavab verən Rusiya xarici işlər nazirinin mətbuat katibi Mariya Zaxarova demişdi ki, İslam koalisiyasına qoşulmaq haqqında qərar vermək Azərbaycanın suveren hüququdur. Ancaq rusiyalı diplomat bu cümləsinə zəruri əlavəsini də unutmamışdı: "O ki qaldı Rusiyanın yeni yaradılan koalisiyalara münasibətinə, deyə bilərəm ki, bu günə kimi ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi koalisiya mövcud olub. Yeni koalisiyanın yaradılması hansı ehtiyacdan irəli gəlir, məlum deyil. Yeni koalisiyanın yaradılması proses xatirinə prosesdir”.

 

İkinci amil isə İrandır. Qonşu ölkə İslam Hərbi Alyansına üzvlük təklifini rədd edib. Səudiyyə Ərəbistanı İranın regional rəqibidir və ona görə də Tehran qərargahı Ər-Riyadda yerləşəcək hərbi alyansa üzvlüyü qəbul etməyəcək.


Üçüncü amil isə rəsmi Bakının həyata keçirdiyi balanslaşdırılmış xarici siyasətdir. Azərbaycan nə Rusiyanın lider olduğu Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının üzvüdür, nə də ona rəbiq olan NATO üzvlüyünə can atır. Bu amillərə baxmayaraq, Azərbaycanın yaxın gələcəkdə İslam Hərbi Alyansına daxil olmaq barədə qərar verməsi mümkündür”.


Elxan Şahinoğlu vurğulayıb ki, bu hərbi alyansda Ermənistanla diplomatik münasibətləri olmayan Azərbaycanın hər 3 müttəfiqi – Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı və Pakistan yer alıblar: "Belə olan halda rəsmi Bakının müttəfiqlərinin davamlı təkliflərinə "yox” deməsi çətindir. Bu halda Rusiya amili də ciddi rol oynamayacaq. Rusiyanın bir il əvvəl hərbi təyyarəsinin vurulmasına görə Ankara ilə münasibətlər gərgin idi və ona görə rusiyalı diplomatlar İslam Hərbi Alyansına şübhəylə yanaşırdılar, indi isə Ankara Moskvanın əsas tərəfdaşına çevrilib. İslam Konfransı Təşkilatının Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dəstəklədiyi və Emənistanı işğalçı adlandırdığı halda yeni qurumun da eyni prinsipdən çıxış edəcəyi şəksizdir. Üstəlik İslam Hərbi Alyansında NATO-dakı 5-ci məddəyə (qurumun hər hansı üzvünə edilən hücum bütün üzvlərə edilən hücuma bərabədir və həmin dövlətə dəstək verilməlidir) bənzər maddə qəbul olunarsa, bununla Azərbaycan işğala qarşı güclü alət qazanmış olacaq. Azərbaycanın yeni alyansda yer alması Səudiyyə Ərəbistanı üçün də vacibdir. Çünki İran quruma üzv olmamaqla yeni hərbi alyansı "süni aylans” kimi qələmə verməyə çalışır. Əhalisinin əksəriyyəti şiə olan Azərbaycanın İslam Hərbi Alyansına üzv olması Tehranı bu təbliğat vasitəsindən məhrum edəcək və Ər-Riyad ən azı Azərbaycanın timsalında İslam Hərbi Alyansının məzhəb prinsipi əsasında formalaşmadığını göstərmək imkanı qazanacaq. Əlbəttə, İslam Hərbi Alyansının NATO-ya bənzəməsinə çox var. Çünki islam ölkələri NATO ölkələri qədər həmrəy deyillər, ikincisi də, yeni qurumu Şimali Atlantika Blokuna çevirmək üçün ümumi prinsiplər müəyyənləşməlidir. Bu isə çox zaman alacaq”.//bakipost

 

7News.az